Υπέρταση: Πώς αντιμετωπίζεται διατροφικά;

SHARE:

Ποια είναι τα όρια της αρτηριακής πίεσης;


Το καρδιαγγειακό μας σύστημα είναι ένα κλειστό κυκλοφορικό δίκτυο, όπου η καρδιά παίζει τον ρόλο της κεντρικής αντλίας, ενώ οι αρτηρίες με τις φλέβες αποτελούν τους αγωγούς διανομής και επιστροφής του αίματος.

Κύριος σκοπός του καρδιαγγειακού συστήματος είναι η τροφοδοσία του οργανισμού με επαρκή ποσά αίματος για τις μεταβολικές του ανάγκες τόσο στην ηρεμία όσο και στην προσπάθεια. Για να πραγματοποιηθεί ο σκοπός αυτός απαιτείται όπως η πίεση στο αρτηριακό δίκτυο διατηρείται σχετικά σταθερή σε κάποιο επίπεδο.
Κατά την κυκλοφορία του αίματος στο καρδιαγγειακό σύστημα, τα τοιχώματα των αγγείων δέχονται πίεση από τον όγκο του αίματος που τα διαρρέει. Επιπλέον, ένα σύνολο μηχανισμών ρυθμίζουν την πίεση αυτή, ώστε να διατηρείται στα φυσιολογικά, όπως αυτά έχουν προσδιοριστεί και καθοριστεί, επίπεδα.

Ποια είναι τα όρια της αρτηριακής πίεσης;

Η μέτρηση της πίεσης σ’ ένα αρτηριακό τμήμα ακολουθεί συνεχώς κυκλικές μεταβολές, με βάση τις φάσεις της καρδιακής λειτουργίας. Οι χαρακτηριστικές τιμές μιας τέτοιας κυκλικής μεταβολής είναι:
  • Η μέγιστη ή συστολική πίεση: Αντιστοιχεί στην συστολική φάση της καρδιάς και επηρεάζεται από την ταχύτητα και την δύναμη της καρδιακής σύσπασης, την ελαστικότητα της αορτής, τον εκτοξευμένο όγκο αίματος και την αρτηριακή χωρητικότητα.
  • Η ελάχιστη ή διαστολική πίεση: Αντιστοιχεί στην διαστολική φάση της καρδιακής λειτουργίας.
  • Η μέση πίεση: Η τιμή της είναι λίγο μικρότερη από το ημιάθροισμα των μέσων τιμών της συστολικής και της διαστολικής πίεσης.
  • Η διαφορική πίεση ή πίεση του σφυγμού: Αντιστοιχεί στην διαφορά μεταξύ μέγιστης και ελάχιστης τιμής της πίεσης.
Στον ακόλουθο πίνακα μπορείτε να δείτε αναθεωρημένες τις οδηγίες για τις τιμές συστολικής και διαστολικής πίεσης (ΣΑΠ, ΔΑΠ) που ορίζουν την υπέρταση:
ΧαρακτηρισμόςΣΑΠ (mmHg)ΔΑΠ (mmHg)
Φυσιολογική<120 font=""><80 font="">
Αυξημένη120-129<80 font="">
Υπέρταση (στάδιο Ι)130-13980-89
Υπέρταση (στάδιο ΙΙ)>140>90

Αντιπροσωπεύει η μέτρηση της Α.Π. την πραγματική πίεση;

Ωστόσο, η μέτρηση της Α.Π. είναι δυνατόν να μην αντιπροσωπεύει την πραγματική πίεση του ασθενούς, σε σημαντικό αριθμό περιπτώσεων.
Ένας μεγάλος αριθμός ασθενών πχ., εκδηλώνει στο ιατρείο το φαινόμενο της άσπρης μπλούζας, δηλαδή οι ασθενείς αυτοί για λόγους ψυχολογικής ή νευρολογικής φύσεως, όταν βρίσκονται στο ιατρείο η πίεση τους αυξάνεται, με αποτέλεσμα ο γιατρός να διαγνώσει υπέρταση, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει.
Επιπλέον, οι ασθενείς αυτοί φαινομενικά δεν ανταποκρίνονται στην θεραπεία, διότι κάθε φορά που θα πάνε στο ιατρείο θα παρουσιάσουν το ίδιο φαινόμενο και έτσι θα θεωρηθεί ότι πάσχουν από ανθεκτική υπέρταση.
Ο καλύτερος τρόπος για την διερεύνηση των ασθενών αυτών είναι η 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης του ασθενούς στο οικείο τους περιβάλλον. Έτσι αποφεύγεται η χορήγηση θεραπείας σε ασθενείς που δεν την χρειάζονται και παράλληλα αναγνωρίζονται οι ασθενείς που κινδυνεύουν περισσότερο και που χρειάζονται πιο επιθετική θεραπεία.
arthriakh piesh metrhsh

 

Ποια η κλινική εικόνα της αρτηριακής υπέρτασης;

Η αρτηριακή υπέρταση είναι μια ύπουλη χρόνια νόσος, για τον λόγο ότι είναι, όπως προαναφέραμε, συνήθως ασυμπτωματική ασθένεια και δεν εκδηλώνει φανερά κλινικά συμπτώματα, με αποτέλεσμα να γίνεται αντιληπτή μόνο μετά από τυχαία διάγνωση ή ενώ βρίσκεται πια σε προχωρημένο στάδιο και αρχίσει να παρουσιάζει ο οργανισμός σοβαρές βλάβες σε διάφορα όργανα.
Συνήθη συμπτώματα υπερτασικών ασθενών είναι:
  • Οι κεφαλαλγίες
  • Η εύκολη κόπωση
  • Το αίσθημα παλμών
  • Η έλλειψη πνευματικής συγκέντρωσης
Αυτά τα συμπτώματα από μόνα τους, σαφώς και δεν υπονοούν την ύπαρξη υπέρτασης. Μεγάλη διαγνωστική αξία έχουν ύποπτα ευρήματα στον αμφιβληστροειδή χιτώνα ή στην οπτική θηλή. Οι σοβαρότερες επακόλουθες βλάβες εξαιτίας της υπέρτασης, οφείλονται σε επιπλοκές στην καρδιά, στους νεφρούς και στον εγκέφαλο.

Επιπλοκές της αρτηριακής πίεσης

Καρδιά και αρτηριακή πίεση

Η καρδιά είναι πιθανόν να εμφανίσει υπερτροφία στην αριστερή κοιλία, αρρυθμίες, μαρμαρυγή των κόλπων και καρδιακή ανεπάρκεια. Εάν συνυπάρχει αθηροσκλήρωση μπορεί επιπλέον να εμφανιστούν συμπτώματα αορτικής ή στεφανιαίας ανεπάρκειας και έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Αρτηριακή πίεση και λειτουργία των νεφρών νεφροί

Οι νεφροί είναι επίσης δυνατόν να επιβαρυνθούν από την αρτηριακή υπέρταση, οι βλάβες όμως και η σοβαρότητά τους εξαρτώνται από την μορφή της υπέρτασης (καλοήθης ή κακοήθης).
Μεταξύ των σχετικά συχνών νεφρικών συμπτωμάτων συγκαταλέγονται:
  • Η λευκωματουρία
  • Η ανεύρεση στα ούρα κυλίνδρων και λευκών αιμοσφαιρίων
  • Η πολυουρία
  • Η ανικανότητα των νεφρών για συμπύκνωση των ούρων 

Εγκέφαλικές επιπλοκές λόγω υπέρτασης

Οι εγκεφαλικές επιπλοκές εμφανίζονται περίπου στο 25% των υπερτασικών ασθενών και συνήθως πρόκειται για εγκεφαλική ή υπαραχνοειδή αιμορραγία και θρόμβωση από ισχαιμία.

Ποιος ο επιπολασμός της υπέρτασης;

Παγκοσμίως υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι που πάσχουν από υπέρταση
Σε ηλικίες από 50 χρονών και πάνω, υπολογίζεται ότι 1 στα 3 άτομα έχει πίεση ίση ή μεγαλύτερη από 160/95 mmHg.
Εξαιτίας του γεγονότος ότι η υπέρταση είναι συχνά ασυμπτωματική νόσος, η διάγνωσή της στην πληθώρα των περιπτώσεων γίνεται τυχαία και στατιστικές μελέτες δείχνουν ότι μόνο ο 1 στους 3 ανθρώπους που πάσχουν από υπέρταση είναι γνώστης της κατάστασής του. 
Ο WHO υποδεικνύει ότι η υπέρταση είναι η πιο διαδεδομένη πάθηση παγκοσμίως και βρίσκεται σε συνεχή άνοδο, χτυπώντας κάθε ηλικία και κάθε κοινωνική τάξη, είναι δηλαδή μια σύγχρονη μάστιγα.
Ακόμη πρέπει να τονίσουμε ότι στατιστικά, η μέση προβλεπόμενη διάρκεια ζωής για ένα άτομο με φυσιολογική Α.Π. είναι μεγαλύτερη κατά 6 χρόνια, σε σχέση με εκείνη ενός ατόμου με πίεση 140/95 και μεγαλύτερη κατά 10 χρόνια σε σχέση με ενός άτομο που έχει πίεση 150/100 mmHg.
arthriakh piesh sta paidia

 

Τι ισχύει για την υπέρταση στα παιδιά;

Δε θα πρέπει να παραβλέψουμε να αναφέρουμε ότι σήμερα ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η ανοδική πορεία της συχνότητας διάγνωσης υπέρτασης στα παιδιά.
Παλαιότερα, το ποσοστό των παιδιών έως 18 ετών με υψηλή αρτηριακή πίεση αντιστοιχούσε στο 1%, ενώ σήμερα ανέρχεται στο 4,5%. Μεταξύ των υπέρβαρων/παχύσαρκων παιδιών, το ποσοστό αυτών που εμφανίζουν υψηλή πίεση σκαρφαλώνει δυστυχώς στο ποσοστό 11%.

Επιβαρύνει το κάπνισμα την υπέρταση;

Για τον καπνιστή που έχει υπέρταση ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου είναι 8 φορές μεγαλύτερος από έναν υγιή μη καπνιστή άνθρωπο.

Ποιες οι αιτίες της ιδιοπαθούς υπέρτασης;

Οι συνηθέστερες αιτίες εκδήλωσης υπέρτασης είναι:
  • Η ιδιοπαθής υπέρταση (έτσι χαρακτηρίζεται κάθε περιστατικό υπέρτασης που η αιτιολογία του δεν εντοπίζεται, καλύπτει περίπου το 80% όλων των περιστατικών υπερτασικών ασθενών και ο σημαντικότερος από τους παράγοντες που ενοχοποιούνται για την διάγνωσή της είναι η κληρονομικότητα)
  • Η αρτηριοσκλήρωση
  • Οι παθήσεις νεφρών
  • Μηχανικά κωλύματα ουροφόρων οδών και όγκοι επινεφριδίων
  • Ο υπερθυρεοειδισμός
  • Η αύξηση ενδοκρανιακής πίεσης (λόγω αιματώματος, όγκου κλπ.)
  • Τα αορτικά αίτια (στένωση, ανεπάρκεια κλπ.)
  • Οι όγκοι της υπόφυσης
  • Η ιδιοπαθής πολυερυθραιμία
  • Τα φάρμακα ή δηλητήρια (αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη, εφεδρίνη, κορτικοστεροειδή κλπ.)
  • Η τοξιναιμία της κύησης
  • Τα διαιτητικά αίτια

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την πρόγνωση της υπέρτασης;

Ακόμα, αναφέρονται και ορισμένοι παράγοντες που επηρεάζουν την πρόγνωση υπέρτασης, δηλαδή αποτελούν τους παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση της όπως αποτελούν:
  • Οι άνδρες μεγαλύτεροι από 55 ετών, οι γυναίκες μεγαλύτερες από 65 ετών
  • Το κάπνισμα
  • Η μειωμένη φυσική σωματική δραστηριότητα και καθιστική ζωή
  • Η δυσλιπιδαιμία (ολική Χοληστερόλη >250 mg/dl, LDL-Χοληστερόλη >155 mg/dl, HDL-Χοληστερόλη: στους άντρες <40 dl="" font="" mg="">
  • Το οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου
  • Η κοιλιακή παχυσαρκία
  • Η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP = ή > 1 mg/dl)
  • Ο σακχαρώδης διαβήτης
  • Η βλάβη ενός ή περισσοτέρων οργάνων-στόχων (υπερτροφία αριστερής κοιλίας, πάχυνση αρτηριακού τοιχώματος ή αθηρωματική πλάκα
  • Αυξημένη κρεατινίνη ορού -- σε άντρες: 1.3-1.5 , σε γυναίκες: 1.2-1.4 mg/dl 
  • Μικροαλβουμινουρία

Πώς αντιμετωπίζεται η υπέρταση;

Η τελική απόφαση για το ποίοι ασθενείς πρέπει να ξεκινήσουν αντιυπερτασική αγωγή ανήκει αποκλειστικά στον θεράπων ιατρό, ο οποίος λαμβάνει την απόφασή του βασισμένος σε 2 κριτήρια :

1. Το συνολικό επίπεδο του καρδιαγγειακού κινδύνου

Υπολογίζεται από το βιοχημικό έλεγχο(ολική χοληστερόλη, HDL, LDL, τριγλυκερίδια, σάκχαρο, κρεατινίνη, ουρικό οξύ, κάλιο, ασβέστιο), και σε στοιχεία που παρέχονται από εξετάσεις που αφορούν στον αιματοκρίτη, την γενική ούρων, το ηλεκτροκαρδιογράφημα και

2. Το επίπεδο της συστολικής και της διαστολικής αρτηριακής πίεσης

Οι βασικοί στόχοι κάθε εφαρμοζόμενης αντιυπερτασικής αγωγής κρίνονται επίσης με βάση το εξατομικευμένο ιστορικό του κάθε ασθενούς, ωστόσο σημεία τομής των εκάστοτε θεραπειών αποτελούν : η επίτευξη της μέγιστης μείωσης του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου, η αντιμετώπιση όλων των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου και νόσων που σχετίζονται με την υπέρταση και τέλος, η μείωση των επιπέδων της συστολικής και της διαστολικής Α.Π. όπως τα θέσει αυτά ο επιστήμονας υγείας.

ypertash kai tropos zwhs

 

Ποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής συστήνονται;

Σε κάθε περίπτωση όπου επιβάλλεται παρέμβαση, αυτή συνίσταται σε αλλαγές του τρόπου ζωής και σε φαρμακευτική αγωγή. Ως αλλαγές του τρόπου ζωής εννοούνται:
  • Η διακοπή του καπνίσματος
  • Η μείωση του σωματικού βάρους
  • Η μείωση της υπερβολικής πρόσληψης αλκοόλ
  • Η αύξηση της σωματικής και φυσικής δραστηριότητας
  • Οι απαραίτητες διαιτητικές τροποποιήσεις, στις οποίες θα αναφερθούμε παρακάτω εκτενώς
Η εφαρμοζόμενη φαρμακευτική αγωγή ξεκινά βαθμιαία ή άμεσα, ανάλογα με το πώς θα το κρίνει ο αρμόδιος επιστήμονας υγείας και πραγματοποιείται με καθορισμένες δόσεις μιας δραστικής ουσίας ή με τον συνδυασμό περισσοτέρων δραστικών ουσιών.

Διακοπή του καπνίσματος και υπέρταση

Tο κάπνισμα είναι μια από τις πλέον συνηθισμένες σημαντικές αιτίες εκδήλωσης υπέρτασης. Ακόμα και ένα μόνο τσιγάρο είναι αρκετό για να προκαλέσει προσωρινή αύξηση της αρτηριακής πίεσης, η οποία επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα περίπου μετά από 30-60 λεπτά.
Όταν οι ερευνητές μέτρησαν την αρτηριακή πίεση ενώ οι εξεταζόμενοι κάπνισαν, ανακάλυψαν ότι μέσα σε πέντε λεπτά από το άναμμα του τσιγάρου, η συστολική πίεση του εξεταζομένου αυξάνονταν εντυπωσιακά –περισσότερο από 20 mmHg κατά μέσον όρο- για να επιστρέψει βαθμιαία στα αρχικά επίπεδα της μέσα στα επόμενα 30 λεπτά. Αυτό σημαίνει ότι η αρτηριακή πίεση του τυπικού καπνιστή αυξάνεται σημαντικές φορές στη διάρκεια της ημέρας.
Όπως και οι άνθρωποι με ασταθή υπέρταση (στην οποία η πίεση συχνά αυξάνονται σε απάντηση προς το στρες της καθημερινής ζωής), έτσι και οι καπνιστές με πίεση που εμπίπτει στην κατηγορία της προ-υπερτάσεως, μπορεί στην πραγματικότητα να έχουν υπέρταση σταδίου 1 κάθε φορά που ανάβουν τσιγάρο.
Για τον καπνιστή που έχει υπέρταση ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου είναι 8 φορές μεγαλύτερος από έναν υγιή μη καπνιστή άνθρωπο. Από τις χιλιάδες χημικές ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου, η νικοτίνη και το μονοξείδιο του άνθρακα είναι αυτές που ενοχοποιούνται για την επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος. 

Μείωση σωματικού βάρους και αρτηριακή πίεση

Οι υπερτασικοί που ζυγίζουν περισσότερο από 10% πάνω από το ιδανικό τους βάρος μπορεί να είναι σε θέση να μειώσουν την αρτηριακή τους μόνο και μόνο χάνοντας βάρος. Η απώλεια των περιττών κιλών διευκολύνει την ομαλή λειτουργία της καρδιάς.
Είναι γεγονός ότι η μεγάλη συσσώρευση λίπους, ιδιαίτερα στον κορμό (κεντρικού τύπου παχυσαρκία), αυξάνει τις πιθανότητες αρτηριοσκλήρυνσης και καρδιαγγειακών προβλημάτων, ένας κίνδυνος που περιορίζεται σημαντικά όταν το βάρος επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα.
Η παχυσαρκία επηρεάζει αρνητικά από πολλές πλευρές την καρδιά μας και μια μόνο από αυτές είναι ότι προδιαθέτει για υπέρταση. 

Μείωση πρόσληψης οινοπνεύματος και υγεία της καρδιάς

Η υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος – τρία ή περισσότερα ποτά ανά ημέρα- ευθύνεται για περίπου 7% των περιπτώσεων υπέρτασης. Η μέτρια κατανάλωση του κόκκινου κυρίως κρασιού έχει θετικά αποτελέσματα για την καρδιά και την μείωση της υψηλής πίεσης, λόγω ορισμένων αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχει, όπως είναι τα φλαβονοειδή.
Επίσης, η ρεσβερατρόλη που περιέχεται στο κρασί, μειώνει την συγκόλληση των αιμοπεταλίων, μειώνοντας τον κίνδυνο δημιουργίας θρόμβων και συνεπώς καρδιακών επεισοδίων. Ωστόσο, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει την Α.Π.. Οι ειδικοί συνιστούν η κατανάλωση οινοπνεύματος να μην υπερβαίνει τα 1-2 ποτήρια κρασί την ημέρα.

Αύξηση της σωματικής και φυσικής δραστηριότητας

Το Αμερικανικό Κολέγιο Αθλητικής Ιατρικής ανασκόπησε 4ο μελέτες για την επίδραση της άσκησης στην αρτηριακή πίεση. Με την τακτική αεροβική άσκηση, οι συμμετέχοντες εμφάνισαν μείωση της συστολικής και διαστολικής πίεσης τους κατά μέσο όρο 11 και 9 mmHg, αντίστοιχα. 
Αν και πολλές μελέτες εστίασαν σε μεγάλης έντασης ασκήσεις όπως το τρέξιμο, αρκετοί ερευνητές αξιολόγησαν τον αντίκτυπο των μέτριων δραστηριοτήτων όπως το περπάτημα. Φαίνεται ότι η μέτριας έντασης άσκηση παρείχε τα ίδια ή ακόμα και καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά την μείωση της αρτηριακής πίεσης.
Η τακτική σωματική άσκηση βελτιώνει τον μεταβολισμό, τονώνει το καρδιαγγειακό σύστημα, διευρύνει τις αντοχές της καρδιάς μας και βοηθά στην πρόληψη της υπέρτασης. Η άσκηση που ωφελεί περισσότερο το καρδιαγγειακό σύστημα είναι η αερόβια, όπως πχ. το περπάτημα, το τρέξιμο, το ποδήλατο, το κολύμπι, το μπάσκετ, το ποδόσφαιρο, το τένις και ο χορός.
Η τακτική συστηματική αεροβική γυμναστική μειώνει την συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση, ακόμα και σε άτομα που προηγουμένως ήταν εντελώς αγύμναστα. Τα οφέλη από την άσκηση είναι σημαντικά ακόμη και σε πάσχοντες (πχ. ασθενείς με διαβήτη, στεφανιαία νόσο κλπ.), αρκεί να έχει σχεδιαστεί κατάλληλα από τους ειδικούς.
dash diata kai ypertash

 

Δίαιτα DASH κατά της υπέρτασης

Μεγάλο πλήθος επιστημονικών ερευνών υποδεικνύει ότι μια μείωση στην πρόσληψη αλατιού σε συνδυασμό με ορισμένες άλλες ελεγχόμενες διαιτητικές παρεμβάσεις, προκαλεί σημαντική μείωση τόσο στην συστολική όσο και στην διαστολική αρτηριακή πίεση.
Η επίδραση αυτή είναι ακόμα περισσότερο έντονη σε υπερτασικούς, σε διαβητικούς, σε παχύσαρκους και σε ηλικιωμένους. Ο συνδυασμός δίαιτας περιορισμού νατρίου και δίαιτας τύπου DASH (DASH diet = Dietary Approaches to Stop Hypertension = Διαιτητική Προσέγγιση για τον Έλεγχο της Υπέρτασης), έχει αποδειχθεί ότι μειώνει αποτελεσματικά την αρτηριακή πίεση σε υπερτασικούς ασθενείς.
Η δίαιτα DASH αποτελεί ένα μοντέλο διατροφής όπου η πρόσληψη φρούτων και λαχανικών είναι ιδιαίτερα αυξημένη, τα γαλακτοκομικά προϊόντα που επιτρέπονται προς κατανάλωση είναι μηδενικής ή μειωμένης λιποπεριεκτικότητας (0 ή 1% λιπαρά), τα ολικά και τα κορεσμένα προσλαμβανόμενα λιπαρά είναι ελεγχόμενα και δεν επιτρέπεται η χρήση αλκοόλ. Επίσης αυτό το μοντέλο διατροφής παρέχει αυξημένες ποσότητες καλίου και ασβεστίου.

Ποιος ο χρόνος εφαρμογής της δίαιτας DASH;

Στις περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες όπου έχει εφαρμοστεί η δίαιτα DASH, ο χρόνος εφαρμογής της ήταν 3 με 4 εβδομάδες, το καταναλισκόμενο θερμιδικό περιεχόμενο περίπου στις 2000 kcal/24h και η πρόσληψη νατρίου κυμαινόταν στα 50-150 mmol/dl. Έχει τεκμηριωθεί ότι η δίαιτα DASH έχει διουρητική δράση και αυτό αποτελεί ίσως έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ικανότητά της να ρίχνει την αρτηριακή πίεση στους υπερτασικούς ασθενείς.

Πού αλλού έχει θετικές επιδράσεις η δίαιτα DASH;

Η εφαρμογή της δίαιτας DASH, εκτός από την αξιοποίησή της σε υπερτασικούς ασθενείς έχει αποδειχθεί ότι έχει και άλλες ωφέλιμες επιδράσεις σε ορισμένες θανατηφόρους νόσους, όπως στα καρδιαγγειακά νοσήματα, στο εγκεφαλικό, στην οστεοπόρωση και στον καρκίνο.

Ποιοι άλλοι διαιτητικοί παράγοντες επηρεάζουν την πίεση;

Οι διαιτητικοί παράγοντες που πιστεύεται ότι επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση είναι πολυάριθμοι και δρουν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Άλλοι μεταβάλλουν τη νεφρική απέκκριση άλατος και νερού (νάτριο, κάλιο, πρωτεΐνες), άλλοι επιδρούν στην ανταλλαγή ιόντων μεταξύ των λείων μυϊκών ινών των αρτηριδίων (χλώριο, ασβέστιο, μαγνήσιο), άλλοι επηρεάζουν το ισοζύγιο των ορμονών που ελέγχουν την απέκκριση άλατος και νερού καθώς και την σύσπαση των λείων μυϊκών ινών (π.χ. θερμίδες, λινολεϊκό οξύ).

Υποθερμιδική δίαιτα

Γενικά, η δίαιτα περιορισμού θερμίδων (υποθερμιδική) για τους υπέρβαρους υπερτασικούς ασθενείς και η δίαιτα ελάττωσης κατανάλωσης του νατρίου, λαμβάνονται συχνά ως τα πρωταρχικά μέσα θεραπείας, όσον αφορά την διαιτολογική παρέμβαση. Είναι σημαντικό ωστόσο ο ασθενής να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα διατροφής πάντα με τη συμβουλευτική και την καθοδήγηση ενός ειδικού.

Αγωγή με διουρητικά

Επιπρόσθετα, όταν συνυπάρχει φαρμακευτική αγωγή με διουρητικά, για τον λόγο ότι χάνεται πολύ κάλιο με τα ούρα, είναι επιτακτική και η ανάγκη εφαρμογής διαιτολογίου με επαρκείς ποσότητες καλίου.

periorismos natriou kai ypertash

 

Περιορισμός του νατρίου

Σχεδόν 50% των ανθρώπων που έχουν υπέρταση είναι ευαίσθητοι στο αλάτι, πράγμα που σημαίνει ότι η πρόσληψη μεγάλων ποσοτήτων νατρίου αυξάνει πολύ την αρτηριακή τους πίεση και τους θέτει σε κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών.
Η δίαιτα περιορισμού του νατρίου είναι μια καθ’ όλα κανονική δίαιτα, όπου όμως ο διαιτολόγος έχει φροντίσει να περιορίσει το ποσό του νατρίου προς κατανάλωση. Η χρησιμότητα της δίαιτας αυτής έγκειται στο να αποφευχθούν περιστατικά υπέρτασης, καθώς και δημιουργίας οιδήματος.
Εκτιμάται ότι ο μέσος ενήλικας καταναλώνει περίπου 10 g αλάτι, αντί των 4 g που συνίστανται από διεθνείς οργανισμούς για τους υγιείς ενήλικες.

Πού εντοπίζεται το νάτριο;

Έχει υπολογιστεί ότι το 85% του αλατιού που καταναλώνουμε περιέχεται σε έτοιμα τρόφιμα, ενώ το επιτραπέζιο αλάτι αποτελεί μόνο το 15% του συνόλου του αλατιού που καταναλώνουμε
  1. Το νάτριο εντοπίζεται ως συστατικό πληθώρας τροφίμων, στο νερό και σε διάφορα φάρμακα και για τον λόγο αυτό, είναι εξαιρετικά δύσκολο να σχεδιαστεί ένα διαιτολόγιο πλήρους αποκλεισμού του νατρίου.
  2. Οι τροφές που περιέχουν σημαντικές ποσότητες νατρίου είναι το κρέας, το ψάρι, τα πουλερικά και τα γαλακτοκομικά. 
  3. Το νερό ακόμα, όπως προαναφέραμε περιέχει νάτριο σε διάφορες ποσότητες, ανάλογα με την ύδρευση. Το απεσταγμένο μόνο νερό δεν έχει νάτριο, καθώς όλα τα ανόργανα άλατα του έχουν αφαιρεθεί.

Ετικέτες τροφίμων και αρτηριακή πίεση

Οι περισσότερες ετικέτες τροφίμων αναφέρουν αν οι τροφές περιέχουν ή όχι νάτριο, καθώς και την περιεκτικότητά τους σε αυτό. Το νάτριο όμως μπορεί να περιέχεται και σε άλλες χημικές μορφές πέραν του γνωστού αλατιού, με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να μπερδεύεται.

Χλωριούχο Νάτριο

Το κοινό αλάτι χρησιμοποιείται επιτραπέζιο, στο μαγείρεμα, κατά την επεξεργασία τροφίμων, στις κονσέρβες κλπ..

Γλουταμινικό Μονονάτριο

Ένα καρύκευμα που χρησιμοποιείται στο σπίτι, σε εστιατόρια και σε πολλά συσκευασμένα τρόφιμα (κονσέρβες, κατεψυγμένα κλπ.).

Baking-Powder

Χρησιμοποιείται για επιτάχυνση του φουσκώματος στο ψωμί και στο κέικ.

Διττανθρακικό Νάτριο

Η κοινή σόδα μαγειρικής, χρησιμοποιείται κατά την παρασκευή ψωμιού, αρτοσκευασμάτων και γλυκών.

Άλμη

Χρησιμοποιείται στην επεξεργασία τροφίμων για την εμπόδιση ανάπτυξης βακτηρίων και περιέχεται σε κονσέρβες, σε κατεψυγμένα, σε τουρσιά κλπ.

Φωσφορικό Δινάτριο Άλας

Περιέχεται σε βιομηχανικά τυριά.

Αλγινικό Νάτριο

Προστίθεται στα σοκολατούχα γάλατα και στα παγωτά για να μαλακώσει την υφή τους.

Βενζοϊκό Νάτριο

Χρησιμοποιείται σαν συντηρητικό σε διάφορα παρασκευάσματα (μαγιονέζα, dressings κ.α.).

Υδροξείδιο του Νατρίου

Ή καυστικό νάτριο χρησιμοποιείται στην επεξεργασία τροφίμων για να μαλακώσει την φλούδα της ελιάς, του καλαμποκιού κλπ.

Προπιονικό Νάτριο

Χρησιμοποιείται για την παστερίωση τυριών και ορισμένων αρτοσκευασμάτων και κέικ, ώστε να εμποδιστεί η ανάπτυξη μούχλας.

Θειώδες Νάτριο

Χρησιμοποιείται για την λεύκανση ορισμένων φρούτων που χρειάζονται τεχνητό χρώμα (κεράσια μαρασκίνο, φρουί-γλασέ κλπ.) και ως συντηρητικό κάποιων ξηρών φρούτων (πχ. δαμάσκηνα).
natrio diatrofh kai piesh

 

Από τι εξαρτάται η ποσότητα νατρίου;

Το προσλαμβανόμενο ποσοστό νατρίου που επιτρέπεται στον ασθενή εξαρτάται από την κατάστασή του και καθορίζεται από τον επιστήμονα υγείας. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις δίνεται αυστηρή άναλος δίαιτα με περιεκτικότητα σε νάτριο 0.25-0.50 gr/24h. Ένας ήπιος μέσος περιορισμός είναι η επιτρεπόμενη ποσότητα 1gr/24h νατρίου.

Ποιες τροφές είναι πλούσιες σε νάτριο;

Τροφές που δεν προτείνονται και είναι πλούσιες σε νάτριο είναι:
  • Οι συσκευασμένοι χυμοί τομάτας & λαχανικών
  • Τα κονσερβοποιημένα φρούτα
  • Τα λαχανικά σε κονσέρβες
  • Τα τουρσιά
  • Τα κατεψυγμένα λαχανικά με αλάτι
  • Τα καπνιστά ή κονσέρβας κρέατα και ψάρια
  • Το αλατισμένο βούτυρο
  • Τα γαριδάκια, τα chips
  • Οι αλατισμένοι ξηροί καρποί
  • Οι σούπες σε σκόνη ή κονσέρβα
  • Το χοιρομέρι
  • Τα αλατισμένα κρέατα
  • Το ζαμπόν
  • Τα βιομηχανικά παρασκευασμένα γεύματα
  • Η σόδα μαγειρικής
  • Το baking-powder
  • Η σόγια sauce
  • Τα πλήρη γαλακτοκομικά προϊόντα

Ποιες τροφές προτείνονται στην υπέρταση;

Τροφές που προτείνονται είναι:
  • Τα φρέσκα φρούτα
  • Τα ξηρά φασόλια
  • Το αποβουτυρωμένο γάλα
  • Τα δημητριακά πρωινού ολικής άλεσης
  • Το χονδροαλεσμένο σιτάρι
  • Τα ζυμαρικά
  • Το ρύζι
  • Τα φρέσκα ψάρια και κρέατα
  • Το ελαιόλαδο
  • Το ξύδι
  • Τα καρυκεύματα χωρίς αλάτι & χυμό λεμόνι
  • Οι ανάλατοι ξηροί καρποί
  • Το μέλι
  • Η μαρμελάδα
  • Ο ζελές
  • Οι καραμέλες

Εμπλουτισμός σε κάλιο και υπέρταση

Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη ανάμεσα στα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης και στην διαιτητική πρόσληψη του καλίου. Σχεδόν όλες οι έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί με αυτό το αντικείμενο, υποδεικνύουν ότι με την συμπληρωματική χορήγηση καλίου επιτυγχάνεται σημαντική μείωση τόσο στην συστολική όσο και στην διαστολική αρτηριακή πίεση.
Μια μελέτη 12ετούς διάρκειας απέδειξε ότι τα άτομα που κατανάλωναν χαμηλή ποσότητα καλίου ήταν 2,6 φορές πιθανότερο να πεθάνουν από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η επίδραση αυτή, όπως αντίστοιχα συμβαίνει και με το νάτριο που αναφέραμε προηγουμένως, είναι περισσότερο τεκμηριωμένη όσον αφορά τους υπερτασικούς ασθενείς.

Με ποιο μηχανισμό επηρεάζει το κάλιο την υγεία;

Το κάλιο πιθανόν να επηρεάζει την ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, μέσω της ιδιότητας του να απομακρύνει το νάτριο από τον οργανισμό με την διούρηση ή λόγω της πιθανής του επίδρασης στα αγγειακά κύτταρα των λείων μυϊκών ινών.

Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται για την υπέρταση;

Μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούν συχνά οι υπερτασικοί ασθενείς είναι τα διουρητικά. Τα φάρμακα αυτά χρησιμεύουν για την απομάκρυνση του νατρίου από τα νεφρά, ταυτόχρονα όμως απομακρύνουν και το κάλιο. Το αποτέλεσμα είναι, ο υπερτασικός ασθενής που ακολουθεί μακροπρόθεσμα αγωγή με διουρητικά φάρμακα να κινδυνεύει να εμφανίσει υποκαλιαιμία.
Η υποκαλιαιμία είναι το νόσημα που οφείλεται σε ελαττωμένη περιεκτικότητα καλίου στο αίμα και ένα από τα επικίνδυνα συμπτώματα της είναι ότι μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στον καρδιακό ρυθμό. Για τον λόγο αυτό, οι υπερτασικοί ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, οφείλουν να ενημερώνονται για το πώς μπορούν να εμπλουτίζουν το διαιτολόγιο τους με κάλιο ή όπου ο θεράπων ιατρός κρίνει απαραίτητο, να τους συνταγογραφείται αγωγή με συμπληρωματική χορήγηση καλίου.
kalio diatrofh kai ypertash

 

Πηγές καλίου στη διατροφή μας

Τροφές πλούσιες σε κάλιο είναι:
  • Μαγειρεμένο κρέας ή ψάρι
  • Γαλακτοκομικά: γάλα, γιαούρτι
  • Φρούτα: ροδάκινα, βερίκοκα, αχλάδια, μπανάνες, χουρμάδες, πορτοκάλια, αβοκάντο, πεπονάκι κανταλούπα, σύκα, σταφύλια, γκρέιπ-φρουτ, ακτινίδια, ανανάς, δαμάσκηνα, φράουλες, μανταρίνι, καρπούζι
  • Λαχανικά: παντζάρια, καρότα, σπαράγγια, μπρόκολο, λάχανο, φρέσκα φασολάκια, κολοκύθα, κολοκυθάκια, ντομάτες, σπανάκι, σέλινο, πατάτες, γλυκοπατάτες,
  • Φασόλια
  • Σταφίδες
  • Φιστίκια
  • Καρύδια

Ασβέστιο – Μαγνήσιο και υπέρταση

Υπάρχουν ορισμένες επιστημονικές μελέτες στις οποίες εφαρμόστηκαν σε πειραματόζωα δίαιτες με χαμηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο και μαγνήσιο και προκάλεσαν υπέρταση. Άλλες έρευνες έχουν συσχετίσει τα σκληρά πόσιμα νερά (υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο και μαγνήσιο), με την πρόληψη της στεφανιαίας νόσου και της υπέρτασης.
Ακόμα, υπάρχει μικρός αριθμός επιδημιολογικών ερευνών όπου φαίνεται πως η συμπληρωματική χορήγηση ασβεστίου και μαγνησίου μειώνει την αρτηριακή πίεση σε ορισμένους ασθενείς. Όπως και να ‘χει, η λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου και μαγνησίου δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά ότι ασκεί κάποια σημαντική επίδραση, όσον αφορά την μείωση της αρτηριακής πίεσης, σε άτομα με επαρκή διαιτητική πρόσληψη αυτών των στοιχείων.

Μόλυβδος και αρτηριακή πίεση

Σε μια μεγάλη επιδημιολογική μελέτη εξετάστηκε η σχέση που μπορεί να έχουν τα επίπεδα μολύβδου στο αίμα με την αρτηριακή πίεση. Εξετάστηκαν 2165 γυναίκες ηλικίας 40-59 ετών, που βρίσκονταν κατά ή μετά την εμμηνόπαυση.
Τα αποτελέσματα των ερευνών έδειξαν ότι κατά και μετά την εμμηνόπαυση, η μείωση της οστικής μάζας συνοδεύεται από αύξηση των επιπέδων μολύβδου στο αίμα. Οι γυναίκες που παρουσίαζαν τα υψηλότερα επίπεδα μολύβδου είχαν και 40% περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν υπέρταση.
Η έρευνα επίσης έδειξε ότι οι γυναίκες με επίπεδα μολύβδου του αίματος μεταξύ 4.0 - 31.1 mgr/dl είχαν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν υψηλή συστολική ή/ και διαστολική πίεση. Η σχέση αυτή ήταν ισχυρότερη στις μετα-εμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Καφεΐνη

Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ έχει ουδέτερη δράση σε άτομα με υπέρταση. Κάθε σύσταση ωστόσο, είναι εξατομικευμένη διότι ο καθένας έχει ένα δικό του μοναδικό ιατρικό ιστορικό και έχοντας αυτό κατά νου είναι καλό να συμβουλεύεστε πάντα τον ιατρό σας. Υπολογίζοντας την ποσότητα καφεΐνης που καταναλώνετε σε μία ημέρα να θυμάστε να λαμβάνετε υπόψη όλα τα καφεϊνούχα ροφήματα/τρόφιμα που την περιέχουν, όπως π.χ. τον καφέ, το ρόφημα σοκολάτας, τη σοκολάτα, τα αναψυκτικά τύπου κόλα και το τσάι. 

Λάδια τηγανίσματος 

Είναι γνωστή η άμεση συνάρτηση των ελαίων και γενικότερα των λιπαρών ουσιών που χρησιμοποιούμε, με το καρδιαγγειακό μας σύστημα και ευρύτερα με την κατάσταση της υγείας μας. Οι διαιτολόγοι και οι γιατροί επανειλημμένα υπογραμμίζουν την μοναδικότητα του παρθένου ελαιόλαδου όσον αφορά τα οφέλη που αποφέρει η αποκλειστική του χρήση στην κουζίνα μας, ωμό ή στο μαγείρεμα.
Η ωφέλιμη επίδραση του έγκειται στη εξαιρετική αναλογία των κορεσμένων και των ακόρεστων λιπαρών οξέων στην σύστασή του (η σύσταση αυτή είναι περίπου –ανάλογα με την ποιότητα- 15% κορεσμένα, 75% πολυακόρεστα και 10% μονοακόρεστα λιπαρά οξέα).
Ωστόσο, είναι συχνό φαινόμενο η χρήση διαφόρων άλλων ελαίων, κυρίως για το τηγάνισμα τροφίμων. Κατά το μαγείρεμα του ελαίου, η θέρμανση αλλοιώνει αρκετά από τα χαρακτηριστικά του και οδηγεί στην απελευθέρωση ορισμένων ουσιών, τις οποίες εμείς τελικά καταναλώνουμε. Ειδικά τα λάδια τα οποία τηγανίζονται ξανά και ξανά πολλές φορές, αποκτούν πολλή μεγάλη περιεκτικότητα σε πολυμερή και πολικές ενώσεις.
Οι ενώσεις αυτές συσσωρεύονται με τον καιρό στον οργανισμό μας και είναι πιθανόν ότι κάποια στιγμή θα λειτουργήσουν αθροιστικά, εκδηλώνοντας κάποια αρνητική επίδραση στην υγεία μας. Επιστημονικές μελέτες υποδεικνύουν ότι άτομα με υψηλή περιεκτικότητα τέτοιων πολυμερών και πολικών ενώσεων στο αίμα τους, έχουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν υπέρταση.
Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι σε άτομα που χρησιμοποιούν ελαιόλαδο και για το τηγάνισμα, οι ουσίες αυτές ανευρίσκονται στο αίμα τους σε πολύ μικρότερες συγκεντρώσεις, δεδομένου ότι το ίδιο λάδι δεν επαναχρησιμοποιείται περισσότερες από 2-3 φορές.

farmaka gia thn ypertash

 

Θεραπευτική στρατηγική κατά της υπέρτασης με φάρμακα

Όταν η αρτηριακή υπέρταση δεν υποχωρεί παρά την εφαρμοζόμενη δίαιτα και τις απαραίτητες αλλαγές στον τρόπο ζωής του ατόμου, τότε μπορεί να κριθεί απαραίτητο να προχωρήσει η θεραπεία με την έναρξη αντιυπερτασικής αγωγής με λήψη φαρμάκων, υπό τις οδηγίες σαφώς του θεράπων ιατρού.
Η έναρξη της θεραπείας, εκτός από περιστατικά εξαιρετικής σοβαρότητας, γίνεται σταδιακά, όπως επίσης βαθμιαία επιτυγχάνεται και η αρτηριακή πίεση-στόχος. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτή η αρτηριακή πίεση-στόχος, απαιτείται συνήθως μια συνδυαστική θεραπεία. Η έναρξη της θεραπείας είναι δυνατόν να γίνει με μια χαμηλή δόση μιας δραστικής ουσίας ή με τον συνδυασμό χαμηλών δόσεων δυο δραστικών ουσιών.

Έναρξη θεραπείας με δύο φάρμακα

Η παραδοσιακή άποψη ότι η αντιυπερτασική θεραπεία πρέπει να αρχίζει με ένα φάρμακο τέθηκε υπό αμφισβήτηση στις κατευθυντήριες συστάσεις για την αντιμετώπιση της υπέρτασης 2003. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εθνική Επιτροπή για την Υπέρταση, έναρξη θεραπείας με δυο φάρμακα προτείνεται σε άτομα με υπέρταση μεγαλύτερη από 160/100 mmHg, καθώς και σε άτομα με τιμές πίεσης μεγαλύτερες κατά 20/10 mmHg πάνω από το στόχο.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρία Υπέρτασης-Ευρωπαϊκή Εταιρία Καρδιολογίας επίσης, προτείνει την έναρξη θεραπείας με δυο φάρμακα σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανάλογα με το επίπεδο της αρτηριακής πίεσης και του συνολικού κινδύνου.

Έμφραγμα μυοκαρδίου και καρδιακή ανεπάρκεια

Υπάρχει απόλυτη συμφωνία μεταξύ των νέων οδηγιών σχετικά με την κατά προτίμηση χορήγηση διουρητικών σε ηλικιωμένους, β-αποκλειστών και αναστολέων ΜΕΑ μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου και στην καρδιακή ανεπάρκεια (αναστολέων ΜΕΑ και δυσλειτουργία αριστερής κοιλίας), καθώς και αναστολέων ΜΕΑ και ανταγωνιστών αγγειοτασίνης στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

Διαβητική νεφροπάθεια

Η Ευρωπαϊκή Εταιρία Υπέρτασης-Ευρωπαϊκή Εταιρία Καρδιολογίας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας-Διεθνής Εταιρία Υπέρτασης συνιστούν ως πρώτη επιλογή στη διαβητική νεφροπάθεια τους αναστολείς ΜΕΑ στο τύπο-1 και τους ανταγωνιστές της αγγειοτασίνης στον τύπο-2.
Λιγότερο δεσμευτική είναι η θέση της Αμερικανικής Εθνικής Επιτροπής για την Υπέρταση, που προτείνει τη χορήγηση αναστολέων ΜΕΑ ή ανταγωνιστών αγγειοτασίνης σε νεφρική βλάβη, ανεξάρτητα από τον τύπο του διαβήτη. Όμως, σε καμία από τις οδηγίες δεν αναφέρεται ειδική προτίμηση κάποιας κατηγορίας φαρμάκων για τα διαβητικά άτομα με φυσιολογική νεφρική λειτουργία.

Υπερτροφία της αριστερής κοιλίας

Σε υπερτροφία της αριστερής κοιλίας, η Ευρωπαϊκή Εταιρία Υπέρτασης-Ευρωπαϊκή Εταιρία Καρδιολογίας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας-Διεθνής Εταιρία Υπέρτασης, υποστηρίζουν την προτίμηση των ανταγωνιστών αγγειοτασίνης.

Εγκεφαλικό επεισόδιο

Τέλος, σε ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου, η Αμερικανική Εθνική Επιτροπή για την Υπέρταση και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας-Διεθνής Εταιρία Υπέρτασης, προτείνουν τα διουρητικά και τους αναστολείς ΜΕΑ ως θεραπεία πρώτης γραμμής.

Επιδράσεις αντιυπερτασικών φαρμάκων

Τέλος, ορισμένες αξιόπιστες επιστημονικές έρευνες που έχουν εκπονηθεί με αντικείμενο τα αντιυπερτασικά φάρμακα, υποδεικνύουν και ορισμένες άλλες επιδράσεις τους, οι οποίες είναι δυνατόν να συνεκτιμηθούν σε μεμονωμένες περιπτώσεις.
Τέτοιες επιδράσεις είναι πχ. η υποψία ότι συγκεκριμένες δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σε κάποια αντιυπερτασικά φάρμακα, έχουν την δυνατότητα να μειώνουν τη δημιουργία χημικών ενώσεων στον οργανισμό οι οποίες προκαλούν γήρανση αλλά επιπλέον και βλάβες στους νεφρούς.


COMMENTS

loading...
Όνομα

© HeadWaiter,76,®1greek,80,1984,1,Αβραμόπουλος,1,Αγαθονήσι,1,Αδαλής Γιώργος,7,αδήλωτα εισοδήματα,1,ΑΔΜΗΕ,1,Άδωνις Γεωργιάδης,4,ΑΕΡΟΨΕΚΑΣΜΟΙ,15,αθηροσκλήρωση,1,Αίγυπτος,1,Αιθιοπίς,1,Ακρόπολης,1,Αλβανία,17,Αλβανοί,1,αλβανοτσάμηδες,6,Αλέξανδρος Δρίβας,1,αληθής ιστορία,1,Αλκυονίδες Ημέρες,1,αμύγδαλα,1,Αναδρομικά,2,ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΧΡ. ΜΗΛΙΟΥ,80,Ανδρόπαυση,1,Αντιεξουσιαστική Κίνηση Αθήνας,1,αντικαπνιστικός νόμος,1,Αντιπατριωτισμός,1,αντιρατσιστικός νόμος,1,Αντωνης Γρυπαιος,342,ΑΟΖ,2,απαγόρευση καπνίσματος,1,Άπνοια,1,αποκρυφιστικά σύμβολα,1,ΑΡΘΡΑ -ΑΠΟΨΕΙΣ,4163,ΑΡΜΕΝΙΑ,1,Αρτηριακή πίεση,2,ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ,255,αρχαίο χειρόγραφο,1,ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ,68,ασθένειες,1,ασπιρίνη,1,Αυγερινός,1,Αυτιάς,1,Αυτοάνοσα νοσήματα,1,ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ,213,ΑΦΡΙΚΗ,1,Αφρίν,2,αφροδισιακές τροφές,1,Αφροδίτη Σταμπουλή,1,Β.ΚΟΡΕΑ,2,Βασίλης .Ι.Λυκιαρδοπουλος,10,Βάσκο Ναουμόφσκι,1,βέτο,1,Βιβλίο,8,Βιταμίνες,1,Βορειοηπειρωτικό,1,ΒΟΤΑΝΑ,27,Βουλγαρία,2,Βυθίσατε το Χόρα,2,Γαβρόγλου,1,γαιδουράγκαθο,1,Γαληνός,1,Γαλλία,1,Γενοκτονία Ποντίων,6,Γερμανία,3,ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΪΣΙΟΣ,22,γεωγραφική Μακεδονία,1,ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ,690,ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΚΙΟΛΒΑΣ,4,Γεώργιος Εμ. Δημητράκης,90,ΓΕΩΣΤΡΑΤΙΓΙΚΗ,45,γη χωρίς επιστροφή,1,Για ψαγμενους,88,Γιάννης Θεοδωράτος,2,Γιάννης Πρεβενιός,160,Γιατροσόφια,50,Γιώργος Ανεστόπουλος,151,Γιώργος Ντζιμάνης,1,Γιωργος Παπαδοπουλος Τετραδης,59,Γιώργος Πιπερόπουλος,55,Γκάντι,1,γραμμές Νάσκα,1,γραφειοκρατία,1,Γρηγόρης Αυξεντίου,1,Δ. Καμμένος,1,δάνεια σε CHF,2,Δείκτης μάζας σώματος,1,Δημήτρης Απόκης,1,Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος,25,Δημήτρης Νατσιός,19,Δημήτριος Τσαιλάς,1,Δημοκρατία της Άνω Μακεδονίας,1,διαβήτης τύπου 2,1,διαδικτυακές αγορές,1,διατροφή,5,Διδακτικές ιστορίες και μύθοι,24,Δίσκος της Φαιστού,1,Δρ. Ησαΐας Κωνσταντινίδης,2,Δρ. Κωνσταντίνος Βαρδάκας,24,ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΦΚΑ,1,ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ-AMYNA & ΔΙΠΛΩΜΑΤΊΑ,1233,Εισπρακτικές εταιρείες,1,Εκκλησία,1,ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ,59,ελαιόλαδο,1,Έλενα Ακρίτα,1,ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ,2,ΕΛΛΑΔΑ,4810,Έλλην Αιθήρ,1,ΕΛΛΗΝΑΣ,2,ΕΛΛΗΝΕΣ,11,Έλληνες Μασόνοι,2,Έλληνες της ομογένειας,1,Ελληνίδα διεκδικεί την πρωθυπουργία,1,ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ,65,ελληνική γλώσσα,5,ελληνική γραφή,6,ελληνική εφεύρεση,1,ελληνική κρίση,2,ελληνική σημαία,3,ελληνική χρεοκοπία,2,ελληνικό αυτοκίνητο,4,ελληνικό κούρεμα,1,ελληνικό χρέος,4,Ελληνισμός,2,ΕΛΣΤΑΤ,1,εμβάσματα,1,ΕΜΒΟΛΙΑ,22,εμβόλια γρίπης,1,εμμηνόπαυση,1,ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΓΑΝΩΝ,2,Έμφραγμα,1,Εναλλακτικές θεραπείες,21,εναλλακτική καλλιέργεια,1,Εναλλακτική Ιατρική,18,ΕΝΕΡΓΕΙΑ,3,ενεργειακά κανάλια,1,ενεργειακοί μεσημβρινοί,1,ΕΝΕΡΓΙΑ,1,ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ,2,ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΒΙΝΤΕΟ,1,ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ,1,Ενιαίο μισθολόγιο,2,ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ,4,Ένοπλες Δυνάμεις,3,ΕΝΦΙΑ,4,Ενωση Κληρικών Ελλάδος,1,Ένωση Προστασίας Καταναλωτών,1,Ενωτική Αγωνιστική Συσπείρωση,2,έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ,1,Εξοδος απο το ευρώ,1,έξοδος Ελλάδας από ευρώ,1,ΕΞΟΡΚΙΣΜΟΣ,1,Εξορκισμός,1,ΕΞΟΥΣΙΑ,1,εξουσία,2,εξωγήινοι πολιτισμοί,2,ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ.,4,ΕΟΕ,6,ΕΟΚΑ,1,ΕΟΠΥΥ,1,ΕΟΦ,2,ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ,3,ΕΠΑΜ,1,επεισόδια της 28ης Οκτωβρίου,1,επενδύσεις στη Ρουμανία,1,επέτειος του πολυτεχνείου,1,ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ,583,Επίκουρος,2,Επίκτητος,2,Επίπεδη Γη,1,Επιστήμη και Τεχνολογία,651,ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ,1,Επιστολή,1,Επίτιμος,1,επιτόκια,1,επιτόκιο,2,εραπεία για τον καρκίνο,1,εργασιακές σχέσεις,2,εργασιακή εφεδρεία,3,Εργοστάσια,1,ΕΡΕΥΝΑ,39,Ερμής ο Τρισμέγιστος,1,Ερμητική Φιλοσοφία,1,Ερντογάν,21,ΕΡΤ,2,Ἔρως ἀνίκατε μάχαν,1,Ερώτηση Κουρουμπλή για το νομικό καθεστώς που ρυθμίζει το ελληνικό χρέος,1,ερωτική διάθεση,1,ερωτική ζωή,1,Έσπερος,1,ΕΣΧΑΤΗ ΠΡΟΔΟΣΙΑ,2,Ευάγ. Αθανασιάδης,24,Ευάγγελος Αβέρωφ,1,ΕΥΑΓΟΡΑΣ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΔΗΣ,1,ευθανασία,1,ΕΥΠ,7,Ευριπίδης Μπίλλης,4,ΕΥΡΟΒΟΥΛΗ,1,ΕΥΡΩ,1,ευρώ,6,ευρωζώνη,12,ευρωομόλογα,2,Ευρωπαϊκή Αριστερά,1,ευρωπαϊκή ενοποίηση,2,Ευρωπαϊκή Ένωση,1,Ευρωπαϊκή Ένωση.,1,Ευρωπαϊκή Επιτροπή,2,ευρωπαϊκή κεντροδεξιά,1,Ευρωπαϊκό Ταμείο,1,ΕΥΡΩΠΗ,127,Ευρώπη,1,εφεδρεία,4,εφορία,1,Εωσφόρος,1,Εconomist,1,ζάχαρο,1,Ζέα,1,ΖΕΟΛΙΘΟΣ,4,Ζωή Γεωργαντά,1,Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΙΩΝ,1,Η ΑΠΟΚΡΥΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ,2,Η ΑΠΟΚΡΥΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ,1,η Βίβλος του Ναζισμού,1,η βλακεία είναι αήττητη,1,Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ,1,Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ,1,Η Γερμανία πλούτισε με το ευρώ,1,Η δημοκρατία του θεατή,1,Η Δίκη των «6»,2,Η Ουράνια Προφητεία,1,Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ,1,Η Φυλή των Υπαλλήλων,1,ηθική,1,ηλεκτρική ενέργεια,1,Ηλιάνα Μαλίχιν,1,Ηλίας Ευαγγελόπουλος,16,Ηλίας Καραβόλιας,10,Ηλίας Κασιδιάρης,1,Ηλίας Φιλιππίδης,1,ηλιθιότητα,1,ΗΛΙΟΣ,1,Ημέρα μνήμης,1,ΗΠΑ,41,ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ,1,ΗΡΑΚΛΗΣ,1,ΗΣΙΟΔΟΣ,2,Ηakan Νordkvist,1,Θ. Πάγκαλος,2,Θα κτυπούν κάρτα από Σεπτέμβριο οι εκπαιδευτικοί,1,Θάτσερ,2,Θέμα «Τσάμηδων» και πάλι από τους Αλβανούς,1,θεογονία,1,Θεολογική Σχολή της Χάλκης,1,Θεόφιλος Αιγινήτης,3,θεραπεία του καρκίνου,20,ΘΕΩΡΙΕΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ,300,Θιβέτ,1,Θράκη,3,ΘΡΗΣΚΕΙΑ,119,θρησκεία,2,Θρησκευτικά θέματα,32,ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ,18,Θυρεοειδής,1,Ι.Μ.Βατοπεδίου,1,Ι.Μάζης,1,ΙΑΤΡΙΚΗ,8,Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών,1,Ιβαν Σαββίδης,5,ΙΕΡΕΙΣ,2,Ιερή Γεωμετρία,1,ΙΕΡΟΝΥΜΟΣ,2,Ιλλουμινάτοι,3,ΙΜΙΑ,6,Ιπποκράτης,4,ΙΡΑΝ,2,Ιράν,2,ΙΣΛΑΜ,235,ισλαμικός νόμος,6,ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ,2,Ισραήλ,12,ΙΣΤΟΡΙΑ,371,Ιστορία,42,Ιστούς Εντόμων,1,Ιταλία,1,ΙΧΩΡ,1,Ιωάννης Λαμπρόπουλος,165,Ιωάννης Μάζης,3,Ιωσήφ Βατοπεδινός,1,Κ.Κ.Ε,2,Καβάφης,1,Καζάκης,4,Καζακστάν,1,Καθηγητής Γ.Ζουγανέλης,16,καθημερινή δημόσια ζωή,2,Καθολική Εκκλησία,2,Κακλαμάνης,1,ΚΑΛΑΣ,1,Καλή Ανάσταση!,1,ΚΑΜΜΕΝΟΣ,10,Καμμένος,6,ΚΑΝΑΔΑΣ,1,Καναδάς,1,Κάναμε λάθη στην Ελλάδα,1,ΚΑΝΝΑΒΗ,10,Κάνναβη,1,ΚΑΝΝΑΒΗ ΚΑΡΚΙΝΟΣ,2,ΚΑΝΤΑΦΙ,1,Καντάφι,4,κάπνισμα,1,Καποδίστριας,1,ΚΑΠΟΙΟΣ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΧΕΙ ΠΕΙ ΠΟΛΛΑ,4,ΚΑΠΟΙΟΣ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΧΕΙ ΠΕΙ ΠΟΛΛΑ.,28,ΚΑΡΑΜΑNΛΗΣ,2,ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗΣ,4,Καρατζαφέρης,4,καρδιά,7,καρδιαγγειακές παθήσεις,1,ΚΑΡΚΙΝΟΣ,67,Καρκίνος του προστάτη,1,Καρναβάλι,1,Καστελόριζο,1,ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ,2,Καταγγελία,1,ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ,3,καταθέσεις,5,ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ,1,Καταπολέμηση του καρκίνου,5,ΚΑΤΑΡΕΣ,1,κατάρρευση του Ευρώ,1,Κατασκοπεία,1,κατασκοπία,1,καταστατικό κόμματος,1,κατασχέσεις,1,Κατερίνα Ακριβοπούλου,12,κατοικία,1,κατοχικό δάνειο,2,κατοχικού δάνειο,1,Κατσέλη,1,ΚΑΤΣΙΚΗΣ,1,Κεφαλογιάννης,2,ΚΙΝΑ,2,Κίνα,2,Κίσινγκερ,1,ΚΚΕ,12,ΚΚΕ(μ-λ),1,κλαδικές συμβάσεις,2,ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ,1,κλωνοποίηση,1,κοβάλτιο,1,ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ,2,ΚΟΙΝΩΝΙΑ,110,κοινωνία,264,ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΝΤΡΟΠΙΑ,1,κοινωνικό πείραμα,1,κοιτάσματα της Κύπρου,1,κόκκινα δάνεια,1,ΚΟΚΚΙΝΗ ΠΡΟΒΙΑ,1,κολπική μαρμαρυγή,3,ΚΟΜΜΑΤΑ,3,κομμουνισμός,1,Κονγκό,1,Κόντογλου,2,ΚΟΝΤΡΑ Channel,1,ΚΟΡΑΝΙ,4,ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ,2,Κοσμογονία,1,ΚΟΣΜΟΣ,2579,Κοσσυφοπέδιο,1,ΚΟΤΖΙΑΣ,4,κουκούτσια από το βερύκοκο,1,Κούρδοι,1,κούρεμα,1,ΚΟΥΡΚΟΥΜΑΣ,1,ΚΟΥΡΚΟΥΜΙΝΗ,1,Κουρουμπλής,1,ΚΡΑΝΙΔΙΩΤΗΣ,1,κρασί,1,κρατική επιχορήγηση,1,Κραχ,1,Κρήτη,2,Κρητική ποικιλία Βιδιανό,1,Κρις Σπύρου,2,Κρίση,1,κρίση στην ευρωζώνη,1,Κρίστιαν Κόλεμαν,1,κριτική,1,Κρόκος,1,κρυμμένες αλήθειες,1,κυβέρνηση,1,κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας,1,κυβέρνηση Παπανδρέου,2,κύκλωμα φαρμάκου,3,ΚΥΜΑΤΟΓΕΝΗΤΡΙΑ,1,κυπριακή ΑΟΖ,6,ΚΥΠΡΙΑΚΟ,2,ΚΥΠΡΟΣ,259,Κύπρος,2,Κυρανάκης,1,Κυριάκος Μητσοτάκης,1,ΚΥΣΕΑ,2,Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας,1,Κων/νος Μουρούτης,4,Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής,1,Κωνσταντίνος Χολέβας,2,Κώστας Καραμανλής,3,Κώστας Λάμπος,40,Κώστας Χατζηλάκος,1,Κωστής Παλαμάς,1,Λ-sat,1,ΛΑΖΟΠΟΥΛΟΣ,1,λαθρομετανάστης,1,λάμπες LED,1,ΛΑΟΣ,13,ΛΑΡΚΟ,1,Λαυρεντιάδης,3,ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ,1,Λέσχη Μπίλντεμρπεργκ,1,Λέσχη Μπίλντερμπεργκ,1,ΛΕΣΧΗ BILDERBERG,7,ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ,1,Λεωνίδας Κουμάκης,92,Λεωνίδας Μανιάτης,1,ΛΙΑΝΑ ΚΑΝΕΛΛΗ,1,Λιανα Κανέλλη,1,Λιάνα Κανέλλη,1,Λίβανος,1,Λιβύη,2,ΛΙΜΝΗ ΓΟΥΙΝΙΠΕΓΚ,1,λίμπιντο,1,Λοβέρδος,1,ΛΟΓΟΣ,1,Λουίζα,1,Λουκέτα και απολύσεις στην Ελλάδα,1,Λουκιανός,2,ΛΥΓΕΡΟΣ,1,ΛΥΚΑΝΘΡΩΠΟΙ,1,Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ,12,Μ. Ανδρουλάκης,2,Μ. Νίμτς,6,Μ.Μ.Ε,6,Μ.Στυλιανού,2,μαθηματική απόδειξη,1,μαιευτική μέθοδος,1,Μακεδονία,2,ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ,141,ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ,3,Μάνος Χατζιδάκις,1,μαντικής τέχνη,1,ΜΑΝΩΛΗΣ ΓΛΕΖΟΣ,1,Μανώλης Γλέζος,1,Μάξιμος Σαράφης,2,Μαρία Δεναξά,2,Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη,1,ΜΑΡΙΑΣ Ν. ΔΑΣΚΑΛΑΝΤΩΝΑΚΗ,1,Μάριος Σαλμάς,1,Μάρκ Μαζάουερ,1,Μαρκεζίνης,2,Μάρτιν Φελντστάιν,2,ΜΑΣΟΝΙΑ,15,Μασονική Στοά,1,ΜΑΤ,1,μαύρο χρήμα,1,μαύρο» χρήμα,2,Με το κλειδί της Ιστορίας,1,μεγαλοοφειλετης,1,Μεγάλος Αδελφός,1,Μειονότητες,1,μείωση ενοικίου,2,Μελέτης Η. Μελετόπουλος,1,Μεντβέντεφ,1,Μέρκελ,2,μερομήνια,1,μεσογειακή αναιμία,1,μεσοπρόθεσμο,1,ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ,4,Μεταμοσχεύσεις,3,ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ,22,μεταχειρισμένα οχήματα,1,Μετοχές,1,μέτρα λιτότητας,46,Μετρό Θεσσαλονίκης,1,μηνύματα,2,Μητροπολίτης Μεσογαίας,2,Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος,1,ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ,1,Μητσοτάκης,2,Μίκης Θεοδωράκης,2,Μικρασιατική Καταστροφή,2,ΜΙΣΘΟΛΟΓΙΟ,2,Μισθολόγιο,3,ΜΙΤ,1,Μιχαήλ Στυλιανού,544,ΜΙΧΑΛΗΣ ΙΓΝΑΤΙΟΥ,7,Μιχάλης Καλογεράκης,3,Μιχάλης Τζανάκης,5,ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ,4,μλ.κς,1,ΜΜΕ,31,ΜΝΗΜΗ,1,ΜΝΗΜΟΝΙΟ,3,Μνημόνιο,4,ΜΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΥΜΒΑΣΙΟΥΧΩΝ,2,Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά,1,Μοσάντ,1,Μόσχα,1,ΜΟΥΣΙΚΗ,1,Μουσταφά Μουσταφά,1,Μπαράκ Ομπάμα,1,Μπεγλίτης,2,Μπιτάκου,1,Μποϊκοτάζ,3,Μπύρα,1,Μυθολογία,30,μύθος,2,ΜΥΘΩΔΙΑ,1,μυστήριο,1,Μυστικά σύμβολα,1,ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΝΑΖΙ,1,Μilgram,1,Ν. Λυγερός,1,Ν.Δ.,1,Ναιτζελ Φαρατζ,2,Νανοτεχνολογία,1,ναός του Επικούρειου Απόλλωνα,1,ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΑ,2,ΝΑΤ,1,ΝΑΤΟ,9,Νατοϊκή Αριστερά,1,Νατσιὸς Δημήτριος,1,ΝΔ,28,Νέα Δημοκρατία,1,ΝΕΑ Ελληνική Κυβέρνηση,1,νέα λίστα βαρέων και ανθυγιεινών,1,ΝΕΑ ΟΡΙΑ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΣ,1,νεα ταξη,148,ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ,626,Νέα Φιλική Εταιρεία,1,Νέο Λύκειο,3,νέο μισθολόγιο,4,Νεοκλής Σαρρής,1,Νεος Προθυπουργός,1,ΝΕΡΟ,2,Νερό,1,νεφελιμ,1,ΝΙΚΕΛΙΟ,1,Νικόλαος Καρατσιόρης,3,Νίκος Καζαντζάκης,2,Νικος Καστανιας,32,Νίκος Λυγερός,7,Νίκος Μπογιόπουλος,11,Νίκος Χειλαδάκη,1,Νίκος Χειλαδάκης,36,ΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ,88,Νομοθεσία,2,Νόμοι,1,νόμος για τις Κυριακές,1,νόμος Κατσέλη,1,ΝΌΜΟΣ ΠΕΡΙ ΔΟΣΙΛΟΓΩΝ,1,νόμος περί ευθύνης υπουργών,1,νόμος του Σόλωνα,1,ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ,2,Νοστράδαμος,2,Νότης Σφακιανάκης,1,Νταβούτογλου,1,Ντοκιμαντέρ,38,Ντοκυμαντέρ,2,ντομάτα,1,ΝΤΟΡΑ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ,1,Ντόρα Μπακογιάννη,1,Ντουμπάι,1,ΞΕΝΑ ΜΜΕ,25,ξένα ΜΜΕ,1,ξενώνα αστέγων,1,ξηροί καρποί,1,Ο 256 ετών κινέζος βοτανολόγος και οι 15 συμπεριφορές που προκαλούν ασθένειες,1,Ο άρπαγας των καταθέσεων,1,Ο Λόγος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Πνύκα,1,Ο Μακεδών,1,Ο Νομος της ΕΛΞΗΣ,1,ο πρώτος αγώνας της Εθνικής ομάδας,1,Ο τάφος του Ιησού,1,ΟΑΕΔ,1,Οδυσσέας Τηλιγάδας,2,ΟΕΚ,2,ΟΗΕ,1,Οι Εννέα Επιγνώσεις της Ενέργειας,1,Οι επτά αμαρτίες των Μέσων Ενημέρωσης,1,Οι μυστικοί κώδικες της μυθολογίας,2,ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ,1750,Οικονομία,3,Οικονομική Αστυνομία,2,Οικονομική και δημοσιονομική πολιτική,1,Οικονομική κρίση,8,οικονομική πολιτική,2,οικονομικό βάρος,1,οικονομικό πραξικόπημα,1,Οικονόμισσα Παναγία,1,Οικουμενικό Πατριαρχείο,1,ολική έκλειψη υπερ-Σελήνης,1,ολιστική ιατρική,1,Ολλανδική Βουλή,1,ΟΛΜΕ,2,όλοι οι Έλληνες τραπεζίτες που έγιναν πρωθυπουργοί,1,ΟΜΑΔΑ ΕΨΙΛΟΝ,1,Όμηρος Αλεξάνδρου,82,Ομιχλοπαγίδα,1,Ομόλογα Ελληνικού δημοσίου,1,ΟΠΑΔ,1,ΟΠΛΑ ΥΠΟΤΑΓΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ,1,οργή,1,ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ,4,όσιος Γέροντας Παΐσιος,1,ΟΥΚ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΤΟ ΠΡΟΣΚΥΝΕΙΝ!,1,ΟΥΚΡΑΝΙΑ,2,οφειλές της Γερμανίας,2,Παγκόσμια εξτρεμιστική Ισλαμική Αυτοκρατορία,1,Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτών,1,Παγκόσμια Ημέρα Σπάνιων Παθήσεων,1,Παγκόσμια Θρησκεία,4,παγκόσμια οικονομία,2,ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ,1,Παγκοσμιοποίηση,3,παγκόσμιος πλούτος,2,παγκόσμιος πόλεμος,2,ΠΑΙΔΕΙΑ,23,παιδική εργασία,1,Παλαιστίνη,2,ΠΑΜΕ,5,Παναγιωτακόπουλος,1,Παναγιώτης Αποστόλου,14,Παναγιώτης Δαρίβας,3,ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΡΑΪΑΝΟΥ,2,Παναγιώτης Ψωμιάδης,1,Παναθηναϊκό Στάδιο,1,Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων,1,Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα Κρητών,1,πανεπιστημιακό άσυλο,1,Πάνος Καμμένος,3,Πάνος Παναγιώτου,1,Παντελής Γιαμαρέλλος,8,ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΡΥΚΑΣ,1,παπα-Ηλίας,232,ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ,1,Παπαδήμος,13,Παπαδῆμος,1,Παπαθεμελής,3,Παπακωνσταντίνου,1,Παπαμελετίου,1,παπανδρεου,142,Παπανδρέου,9,Παπαρήγα,4,Παπαχελάς,1,Παππάς,1,παράδειγμα,2,Παραισθησιακή Παρασίτωση.,1,παράνομα φαρμακεία,2,ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΔΑΝΕΙΑΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ,1,παρέλαση,1,Παρθενώνας,1,Πάρκινσον,1,Παρουσίαση,1,ΠΑΣΟΚ,55,Πατριάρχης Βαρθολομαίος,1,παχυσαρκία,1,Πειραιάς,1,ΠΕΙΡΑΜΑ Νέστωρ,1,πείραμα του Μόντρεαλ,1,πειραματόζωα,1,ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ,65,περιβάλλον,4,περιβάλλον.οικολογία,2,Περίεργα φαινόμενα,1,ΠΕΡΙΕΡΓΑ-ΜΥΣΤΗΡΙΑ-ΑΝΕΞΗΓΗΤΑ,660,Περικλής Κοροβέσης,1,ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΥ,1,Πετρέλαιο,1,ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ,2,πετρέλαιο θέρμανσης,2,Πέτρος Χασάπης,3,πικραμύγδαλα,1,πιλοτές,1,Πιπιλή,1,πιστωτικές κάρτες,1,πιστωτική κάρτα,1,ΠΛΑΤΩΝ,4,πλειστηριασμοί,2,ΠΟΕ ΟΤΑ,2,πόθεν έσχες,1,ποίημα,1,πολεμικές αποζημιώσεις,2,ΠΟΛΙΤΕΙΑ,1,ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ,1,πολιτικά παιχνίδια,1,ΠΟΛΙΤΙΚΗ,3573,πολιτική,26,πολιτική επιστράτευση,2,πολιτικοί αρχηγοί,1,ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ,6,πολιτισμός,1,πολυεθνικές,1,πολυκατοικίες,1,πολυνομοσχέδιο,3,Πολυτελή αυτοκίνητα,1,Πολυτεχνείο,1,Πορφύρης Δ Σταφυλά Π,1,ΠΟΥΤΙΝ,14,Πούτιν,1,πραγματικότητα,1,πράκτορες,1,πραξικοπήμα,2,πραξικόπημα,2,προαιρετική ασφάλιση,1,προβιοτικά,1,Προβληματισμοί,4,πρόγραμμα εποικισμού του Άρη,1,ΠΡΟΔΟΣΙΑ,1,προδότες πολίτικοι,1,Προεδρία της Δημοκρατίας,1,Πρόεδρο της Δημοκρατίας,1,Πρόεδρος της Δημοκρατίας,4,Προθυπουργος,1,προνόμια βουλευτών,1,ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ,8,προπαγανδά,1,προπολεμικό χρέος,1,Προσευχή,1,ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ,2,Πρόταση εμπιστοσύνης,1,προϋπολογισμός,2,προϋπολογισμός 2012,1,Προφητεία Albert Pike 1871,1,ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ,118,πρώην Α/ΓΕΣ,2,ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ,2,πρωθυπουργός,9,ΠΡΩΤΟΚΟΛΑ,2,Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας,1,ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ,35,Πρωτοσέλιδα εφημερίδων,1,Πυθαγόρας,2,πυραμίδες,1,πυρηνική διαρροή,1,πυρηνική σύντηξη,1,πυρηνικός πόλεμος,1,πυρόπληκτοι,2,Πύρρος Δήμας,1,ΠΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΟΥΝ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ,11,Ραβδοσκόποι,1,ΡΑΓΚΟΥΣΗΣ,1,Ράδιο Αρβύλα,1,ραδόνιο,1,Ράιχενμπαχ,1,ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ,1,Ραχήλ Μακρή,17,ΡΕΠΟΡΤΑΖ,2,ρευματοειδή αρθρίτιδα,1,ρευματοπάθειες,1,Ρεφλεξολογία,7,Ρήγας Βελεστινλής,1,ροβλιας,1,ΡΟΔΙ,1,ΡΟΜΠΟΤ,1,Ρόσγουελ,1,Ρουβίκωνας,2,Ροχαλητό,1,ΡΩΣΙΑ,63,Ρωσία,2,Σ. Σακοράφα,1,Σάββας Καλεντερίδης,7,Σάκχαρο αίματος,1,ΣΑΜΑΡΑΣ,19,Σαμαράς,12,ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ,1,ΣΑΡΙΑ,2,Σαρκοζί,1,Σατανισμός,3,ΣΑΤΙΡΑ,1,ΣΔΟΕ.,5,ΣΕΙΡΙΟΣ,2,Σεισάχθεια,1,Σελήνη,15,σενάρια,1,ΣΕΝΑΡΙΑ ΠΟΛΕΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ,1,Σενάρια συνωμοσίας,1,σενάριο εξόδου,1,Σερβία,1,Σεφέρης,1,Σημίτης,3,Σιδερένιος Βούδας,1,Σιταρόχορτο,1,ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ,9,ΣΚΑΪ,5,ΣΚΑΚΙ,1,ΣΚΑΝΔΑΛΑ,5,Σκάνδαλα,1,ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΔΕΗ,1,σκλήρυνση κατά πλάκας,3,Σκόπια,19,Σκοπιανό,162,Σόλωνας,1,Σοφία Βούλτεψη,2,Σπυρος Πριφτης,199,Σπύρος Στάλιας,10,ΣΤΑΘΗΣ,1,Στάση πληρωμών,1,Σταύρος Δήμας,1,Σταύρος Λυγερός,35,Στέλιος Παπαθεμελής,1,ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΥΡΜΟΓΛΟΥ,3,Στέλιος Συρμόγλου,3,Στέργιος Ζυγούρας,2,Στέργιος Σμυρλής,1,Στήν ἱερή μνήμη τοῦ ὁσίου Γέροντος Ἰακώβου,2,Στίβεν Χόκινγκ,3,Στουρνάρας,2,στρατηγική ανάπτυξη,1,Στρουμφάκια,1,Στυτική δυσλειτουργία,1,συγκυβέρνηση,1,ΣΥΓΚΥΒΕΡΝΣΗ,1,συλλαλητήριο,20,συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης,1,συλλήψεις χρυσαυγιτών,1,συμβάσεις,2,συμβάσεις ΟΠΑΔ,1,Συμβουλίο της Επικρατείας,2,σύμβουλοι,1,συμφωνία,1,συναλλαγές,1,Συνδικαλισμός,2,συνείδηση,2,Συνειδητό,1,ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ,1,συνέντευξη,1,Συνήθης Ύποπτος,3,ΣΥΝΟΜΩΣΙΕΣ,77,Σύνταγμα,2,Σύνταγμα της Ελλάδας,1,ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ,1,Συντάξεις,5,ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΘΑΝΑΤΟΥ,1,ΣΥΝΤΑΞΗ,2,Σύνταξη,1,ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ,1,ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΙ,3,συνταξιούχοι,2,ΣΥΝΤΡΙΒΗ UFO,2,ΣΥΝΩΜΟΣΙΕΣ,294,Συρία,12,ΣΥΡΙΖΑ,16,Συσπείρωση Αναρχικών,2,σχέδιο "ΗΓΕΜΩΝ",1,σχέδιο Πυθία,2,Σχέδιο Πυθώ,1,ΣΧΕΔΙΟ ΦΑΙΔΩΡΑ,2,Σωκράτης,4,Σωμάτωα Ασφαλείας,1,Σώρρας,1,τα μείγματα και τις δυνάμεις των απλών φαρμάκων,1,Ταϊβάν,1,Ταμείο Μολυβιάτη,2,ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ,2,ΤΕΙ Λαμίας,1,ΤΕΛΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ,2,τέλη κυκλοφορίας,1,τέλος ακινήτων,1,ΤΕΡΕΝΣ ΚΟΥΙΚ,1,ΤΕΣΤ - ΚΟΥΙΖ,1,τεστ Παπ,1,τεχνητά νησιά,1,τεχνητή νοημοσύνη,1,ΤΖΑΜΙ,2,Τζόρτζ Όργουελ,1,Τηλεπάθεια,2,ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ.ΥΓΕΙΑ,1,Το Πείραμα Συμμόρφωσης,1,το πιτσιρικι,1,ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΒΑΒΕΛ,1,Τόσκας,1,ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ,1,ΤΟΥΡΚΙΑ,180,Τουρκία,6,Τούρκοι,1,ΤΡΑΙΝΟΣΕ,1,Τράπεζα της Ελλάδας,1,τράπεζα της Ελλάδος,3,Τραπεζες,76,τράπεζες,3,τραπεζική κρίση,1,ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ,4,τρίδυμα αδέρφια,1,ΤΡΙΜΕΡΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,1,Τριμερής Επιτροπή,2,τρισδιάστατη προβολή,1,Τρόικα,2,Τροπολογία εργολάβων,1,Τρύφωνας Τιπούρτης,6,Τσακαλώτος,1,Τσαμουριά,2,ΤΣΙΠΡΑΣ,12,Τσίπρας,2,τσουκνίδα,1,Τσούτσουρος.,1,Τesla,1,Τime,1,υβέρνησης εθνικής ενότητας,1,ΥΓΕΙΑ,683,υδρογόνο,1,Ύμνος,1,υπ. Παιδείας,2,ΥΠΕΡΟΠΛΟ ΜΠΕΒΑΤΡΟ,1,υπέρταση,1,Υπόθεση Βατοπεδίου,1,υπόθεση end,1,υποκλοπές,1,υποκρισία,1,υποκριτές του Βερολίνου,1,Υπολογισμός Μισθοδοσίας,2,Υποσυνείδητα Μηνύματα,1,υποσυνείδητο,1,υπουργείο Αμυνας,1,Υπουργείο Δικαιοσύνης,1,Υπουργείο Οικονομικών,2,υψηλή φορολογία,2,φάρμακα,2,φασισμός,1,ΦΘΟΡΙΟ,1,ΦΘΟΡΙΩΣΗ,1,Φιάσκο,2,Φιντέλ Κάστρο,1,ΦΟΒΟΣ,1,φόβος,1,Φοιτητές,1,φόνος τιμής,1,φοροαπαλλαγές,1,φοροδιαφυγή,4,φοροκάρτα,2,ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ,9,φορολογία,2,φορολογικο συστήμα,2,φοροφυγάδες,8,ΦΡΑΓΚΟΣ,2,Φτιάχνω μόνος μου,1,φτώχεια,2,φυλή Χούνζα,1,Φωκίωνος Νέγρη,1,Φωτεινή Τυράσκη,11,Φωτόπουλος,1,Χαμόγελο του Παιδιού,1,Χαρά Καφαντάρη,1,χαρατσι,1,χαράτσι,2,ΧΑΡΙΤΙΝΗ ΚΑΛΑΜΠΟΚΗ,1,ΧΑΡΤΕΣ,2,Χατζηγάκης,1,ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ,1,χειραγώγηση,1,Χειραγώγηση του Πληθυσμού,1,ΧΕΙΡΟΠΡΑΚΤΙΚΗ,1,ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ,2,χημικά νέφη,1,χοληστερίνη,1,Χοληστερόλη,1,χορήγηση δανείων,1,Χόρχε Μπουκάι,7,ΧΟΥΝΤΑ,2,χρεοκοπία,5,χρεοκοπία του ευρώ,1,ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ,2,Χριστίνα Σαλεμή,6,Χριστός,2,χρονογράφημα,1,Χρονοταξιδιώτης,2,ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ,8,χρυσός,1,Ψαριανος,1,Ψάρρης Ασημάκης,3,ψέματα,1,Ψήφος εμπιστοσύνης,4,ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ,4,Ψυχολογία,6,Ψυχοτρονικά Υπερόπλα,1,ψυχρή σύντηξη,1,Ψωμί Παιδεία Ελευθερία,1,Aρχιεπίσκοπος Κύπρου,1,Agenda 21,23,aiolos greko,58,Amazon Go,1,Ami Boue,1,Anunnaki,1,Archaeology Magazine,1,ARCTURIAN,1,auto-moto,14,Baba Vanga,1,Barsa-Kelmes,1,Bio-bus,1,BLOG,150,blogger,5,BRICS,4,CCHF,1,CCIAS,1,CETA,3,chemtrail,1,CIA,3,Codex Alimentarius,6,Codex Gigas,1,cosmosnet,1,COUDENHOVE-KALERGI,1,diese,1,Diovan 21,1,Donald Trump,6,Dr Robert Lanza,1,e-shop,1,EAST MED,1,Ebola Virus,5,Economist E,6,ExxonMobil,3,F-15,1,F-35,1,Facebook,3,FBI,2,Femen,2,Feng Shui,1,Flat-Earth,1,Freddy’s Cell,1,Gardasil,1,google earth,1,Grecovery,1,Greek Spirit,65,Gucci,1,HAARP,2,HEIL GAP,180,HIV,1,human trafficking,2,illuminati card game,1,ISIL,71,ISIS,114,Jo Di,1,John Ofeon,33,John Titor,1,Jumbo,1,KON MAR,19,KTEO,1,Magazine,66,Mars One,1,Mind control,2,Monsanto,27,MORGELLONS,5,NAFTA,1,NAMCO,5,NASA,6,NATO,2,Navtex,3,Nectome,1,netakias,26,News,3072,NEWSWEEK,1,Nibiru,1,Nigel Farage,1,NOVARTIS,30,NYT,1,OΔΥΣΣΕΑΣ ΧΡ. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ,1,Optical Trap Display,1,Panama papers,4,Paul Craig Roberts,1,Plasm ERG,1,Pony,5,Project Chess,1,PROJECT HELIOS,1,Proton Bank,2,PSI,1,Putin’s Global Game Changer,1,Republika GornaMakedonija,1,Reuters,2,RFID,6,Rothschild,5,Rothschilds,3,Sherman,1,Simple Man,19,slider,33,Spiegel,1,Stephen Miller,1,STRATFOR,1,Strauss-Kahn,1,SV40,1,The Asch Conformity Experiment,1,TPP,2,Triton II,1,TTIP,13,UFO,24,Unicef,1,Valsartan,1,VIDEO,233,Washington Post,1,Wikileaks,14,Wirtschafts Woche,1,World Economic Forum,1,
ltr
item
1Greek Blog.: Υπέρταση: Πώς αντιμετωπίζεται διατροφικά;
Υπέρταση: Πώς αντιμετωπίζεται διατροφικά;
Ποια είναι τα όρια της αρτηριακής πίεσης;
https://2.bp.blogspot.com/-2j3jrPbLVKU/Wv3O42s9NaI/AAAAAAABKVM/0No8_wrQ6AYDiWBpH9HfVYIAPAx3A09GACLcBGAs/s640/ypertasi-kai-diatrofi-poies-trofes-prepei-na-katanalonoume-kai-poies-na-periorisoume_1275_XL.jpg
https://2.bp.blogspot.com/-2j3jrPbLVKU/Wv3O42s9NaI/AAAAAAABKVM/0No8_wrQ6AYDiWBpH9HfVYIAPAx3A09GACLcBGAs/s72-c/ypertasi-kai-diatrofi-poies-trofes-prepei-na-katanalonoume-kai-poies-na-periorisoume_1275_XL.jpg
1Greek Blog.
https://greek1.blogspot.com/2018/05/blog-post_151.html
https://greek1.blogspot.com/
https://greek1.blogspot.com/
https://greek1.blogspot.com/2018/05/blog-post_151.html
true
2612118482275594073
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy